Instytut Genetyki Roślin
Polskiej Akademii Nauk

Rys historyczny

W 1954 roku z inicjatywy profesora Stefana Barbackiego został utworzony Zakład Hodowli Roślin PAN. Zakład powołano uchwałą nr 187/54 Sekretariatu Naukowego Prezydium Polskiej Akademii Nauk z dnia 21 grudnia 1954 r. Powstanie Zakładu było realizacją idei profesora Barbackiego stworzenia w Wielkopolsce silnego centrum nauk rolniczych. Powstały Zakład nie miał swojej siedziby i mieścił się w różnych pomieszczeniach, głównie należących do Wyższej Szkoły Rolniczej. Sześć lat później, 1 stycznia 1961 roku, Zakład Hodowli Roślin PAN został połączony z istniejącym od 1952 roku Zakładem Genetyki PAN w Skierniewicach, kierowanym przez profesora Edmunda Malinowskiego. Utworzony w wyniku fuzji Zakład Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk z siedzibą w Poznaniu stanowić miał, zgodnie z intencją profesora Barbackiego, centrum badań genetycznych nad roślinami uprawnymi. Zakład w Skierniewicach, kierowany przez profesora Malinowskiego, działał jako filialny Ośrodek Badań Genetycznych.

W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku w ramach Zakładu Hodowli Roślin PAN istniało sześć pracowni, których kierownikami byli wybitni uczeni środowiska poznańskiego. Pracownią Genetyki i Hodowli Roślin kierował prof. Stefan Barbacki, Pracownią Fizjologii Roślin - prof. Jerzy Czosnowski, Pracownią Cytogenetyki - prof. Teresa Hulewiczowa, Pracownią Biochemii Roślin - prof. Jerzy Pawełkiewicz, Pracownią Statystyki Matematycznej - prof. Regina Elandt, Pracownią Fitopatologii - prof. Władysław Błaszczak.

W filialnym Ośrodku Badań Genetycznych w Skierniewicach działały Pracownie: Cytogenetyki (później Genetyki Analitycznej), Genetyki Roślin Kwiatowych, Genetyki Grzybów oraz powołana w 1970 roku Pracownia Zasobów Genowych Roślin Uprawnych. (Pracownia Zasobów Genowych Roślin Uprawnych została przekształcona w 1974 r. w Ogród Botaniczny PAN, obecnie Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie).
 
Profil naukowy Zakładu Genetyki Roślin PAN związany był z jednej strony z genetyką roślin uprawnych i dziedzinami pokrewnymi, takimi jak cytologia, fizjologia i biochemia, z drugiej strony hodowla, doświadczalnictwo i biometria, szczególnie zbóż i roślin pastewnych. Tematyka badawcza Zakładu koncentrowała się głównie wokół zagadnień związanych z poliploidyzacją roślin uprawnych, krzyżowaniem międzyodmianowym i międzygatunkowym oraz z odpornością roślin na choroby.
 
W 1970 roku Zakład Genetyki Roślin PAN zyskał swoją obecną siedzibę przy ulicy Strzeszyńskiej w Poznaniu. Wtedy też powstały nowe pracownie, a istniejące dotychczas zespoły badawcze zostały wzmocnione kadrowo.

Od początku lat siedemdziesiątych XX wieku zainicjowano nowe badania z zakresu genetyki ilościowej, w tym zagadnień dotyczących efektów heterozji i transgresji, a także badania z zakresu genetyki populacji. W tym okresie podjęto również nowatorską na owe czasy tematykę badawczą związaną z kulturami in vitro. Realizowana w tym zakresie problematyka badawcza związana była z analizą procesów różnicowania tkanek i komórek, metodami otrzymywania haploidów i linii podwojonych haploidów poprzez androgenezę i gynogenezę oraz eliminację chromosomów u zbóż, traw i roślin motylkowatych. Metody in vitro zastosowano do uzyskiwania mieszańców oddalonych poprzez kultury niedojrzałych zarodków uzyskanych z krzyżowań międzyrodzajowych. Nowatorskie były także badania nad mutacjami indukowanymi roślin w celu poszerzenia zmienności roślin uprawnych za pomocą fizycznych i chemicznych środków mutagennych. Tematyka badawcza uwzględniała aspekty powstawania mutacji i zwiększania ich częstotliwości, a także pozyskiwania mutantów do analizy genetycznej i praktycznej hodowli roślin uprawnych.

W latach siedemdziesiątych w Zakładzie Genetyki Roślin PAN karierę naukową rozpoczynało wielu uczonych, pracujących obecnie w innych ośrodkach naukowych w kraju i za granicą, a wśród nich profesorowie: Andrzej Guranowski (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu), Maria Guranowska i Henryk Pośpieszny (Instytut Ochrony Roślin - PIB w Poznaniu), Adam Łukaszewski (Uniwersytet Kalifornijski w Riverside, USA), Stefan Malepszy i Zbigniew Przybecki (Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego), Jolanta Małuszyńska i Mirosław Małuszyński (Uniwersytet Śląski), Jerzy Puchalski i Jan J. Rybczyński (Polska Akademia Nauk Ogród Botaniczny - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie).
 
Z dniem 30 stycznia 1979 roku Prezydium Polskiej Akademii Nauk uchwałą nr 1/79 powołało Instytut Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk określając jednocześnie, że przedmiotem jego działania są badania naukowe w zakresie genetyki roślin ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb rolnictwa.

W konsekwencji rozwoju nowych metod badawczych z zakresu genetyki i biologii molekularnej w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku nastąpiły również zmiany w problematyce badawczej Instytutu. Nowe metody badawcze i dostępna nowoczesna aparatura pozwoliła na analizę genomów roślinnych na poziomie struktury DNA, tworzenia map genetycznych i fizycznych genomów, identyfikację genów odpowiedzialnych za ekspresję ważnych cech użytkowych i badanie ich funkcji, a także tworzenie nowych biotechnologii przydatnych w praktyce hodowlanej. W kolejnych latach, wraz z pojawianiem się nowych kierunków w badaniach genetycznych zmianom ulegały także pracownie Instytutu, zarówno pod względem tematyki badawczej, jak i składu osobowego oraz nazwy.

W latach 1970-2012 w Zakładzie Genetyki Roślin PAN / Instytucie Genetyki Roślin PAN działały następujące Pracownie:

              Kierownik: prof. dr hab. Tadeusz Kazimierski (1970-1997), prof. dr hab. Zbigniew Zwierzykowski

              (1998-2011), dr Arkadiusz Kosmala (2012),

              Kierownik: prof. dr hab. Maciej Zenkteler (1971-1980), dr Barbara Wojciechowska (1981-2005),

              Kierownik: prof. dr hab. Janina Przybylska (1970-2002), prof. dr hab. Tadeusz Rorat                

              (2002-2004), prof. dr hab. Bolesław Salmanowicz (2010-2012),

              Kierownik: doc. dr hab. Irena Frencel (1972-1998), prof. dr hab. Małgorzata Jędryczka

              (2000-2012),

              Kierownik: prof. dr hab. Jerzy Szweykowski (1971-1973), prof. dr hab. Zygmunt Kaczmarek  

              (1973-1991),

              Kierownik: prof. dr hab. Stefan Barbacki (1970-1973), dr Gertruda Kurhańska (1973-1979),

              prof. dr hab. Tadeusz Adamski (1979-2012),

             (1986-2012)

             Kierownik: prof. dr hab. Stanisław Sulinowski (1973-1990), doc. dr hab. Barbara

             Barcikowska (1990-1998), prof. dr hab. Wojciech Sodkiewicz (1999-2008), dr hab. Halina

             Wiśniewska, prof. IGR PAN (2008-2012),

             Kierownik: prof. dr hab. Mirosław Małuszyński (1970-1975), dr Henryk Patyna (1976-1992),

             prof. dr hab. Wojciech Święcicki (1992-2012),

              Kierownik: prof. dr hab. Tadeusz Caliński (1970-1973), prof. dr hab. Zygmunt Kaczmarek

              (1973-2009), prof. dr hab. Paweł Krajewski (2009-2012),

              Kierownik: prof. dr hab. Ignacy Wiatroszak (1972-1993), prof. dr hab. Jerzy Chełkowski

              (1993-2009),

               Kierownik: doc. dr hab. Sławomir Bartkowiak (1979-2009),

               Kierownik: prof. dr hab. Bogdan Wolko (2003-2011), dr hab. Barbara Naganowska, prof. IGR

               PAN (2012),

              Kierownik: prof. dr hab. Tadeusz Rorat (2004-2012),

              Kierownik: dr hab. Piotr Kachlicki, prof. IGR PAN (2010-2011), dr Łukasz Stępień (2012).

 

Z dniem 1 stycznia 2013 r. w strukturze organizacyjnej Instytutu nastąpiły duże zmiany. Miały one na celu integrację kadry naukowej w ramach wyznaczonych priorytetowych kierunków badawczych. W miejsce dotychczasowych 10 pracowni powstało 5 zakładów:

  1. Zakład Biologii Stresów Środowiskowych - kierownik: prof. dr hab. Tadeusz Rorat,
  2. Zakład Biometrii i Bioinformatyki - kierownik: prof. dr hab. Paweł Krajewski,
  3. Zakład Biotechnologii - kierownik: prof. dr hab. Tadeusz Adamski,
  4. Zakład Genetyki Patogenów i Odporności Roślin - kierownik: prof. dr hab. Małgorzata Jędryczka,
  5. Zakład Genomiki - kierownik: prof. dr hab. Wojciech Święcicki.
W ramach Zakładów działały zespoły badawcze, kierowane przez liderów, powołane do realizacji planowanych zadań statutowych. Struktura taka obowiązywała do roku 2020.

Copyright Instytut Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk